Onderzoek

De sector plantaardig uitgangsmateriaal is een kennisintensieve sector, met veel aandacht voor innovatie en wetenschappelijk onderzoek. De sector staat aan het begin van de agrarische keten en speelt daarom een uitermate belangrijke rol in de kwaliteit van het eindproduct, die uiteindelijk bij de consument terechtkomen. Om aan de steeds hogere kwaliteitseisen van de maatschappij te kunnen blijven voldoen is innovatie-gericht onderzoek een vereiste.

Leden van Plantum NL kunnen hun onderzoekswensen kenbaar maken in de gewasgroepen en commissies, of rechtstreeks bij het secretariaat van Plantum NL.
Ook kennisinstellingen kunnen Plantum NL benaderen met branchegerichte onderzoeksvoorstellen.

Onderwerpen:
Onderzoeksprioriteiten Plantum NL
Onderzoeksprioriteiten van de Afdeling Voedingstuinbouw Zaden
Information on the International Bremia Evaluation Board (IBEB)
Links onderzoeksinstellingen
Informatie over subsidies

Onderzoeksprioriteiten
Hieronder vindt u een aantal belangrijke onderzoeksthema's voor de sector belicht. Deze thema's zijn in de volgende twee paragrafen uitgesplitst naar (1) de ontwikkeling van het uitgangsmateriaal zelf, en (2) processen die het uitgangsmateriaal ondergaat, zoals behandeling, vermeerdering en opkweek.

1. Productontwikkeling

1.1 Resistenties
Gewassen kunnen op twee manieren beschermd worden tegen ziekten en plagen, van buitenaf door gewasbeschermingsmaatregelen, en van binnenuit door middel van resistenties. In het kader van de transitie naar een duurzame landbouw is het nodig om de afhankelijkheid van chemische gewasbeschermingsmiddelen te verkleinen. De sector uitgangsmateriaal draagt hiertoe bij door het ontwikkelen van plantenrassen die resistent zijn tegen ziekten en plagen. Dit vergt veel onderzoek op het gebied van plant-pathogeen interacties en de genetica van resistenties tegen insecten, schimmels, nematoden en virussen. Naast kennis over pathogenen en resistenties zelf, zijn er goede selectiemethoden nodig om resistenties in plantmateriaal te kunnen ontdekken en te volgen gedurende het veredelingsproces. Voorbeelden hiervan zijn het gebruik van (moleculaire) merkers en efficiënte laboratoriumtoetsen met planten in het kiemplantstadium. De ontwikkeling van efficiënte selectiemethoden is uiteraard niet alleen van belang in verband met resistenties, maar voor alle kwaliteitseigenschappen. Wanneer een bepaalde resistentie niet in een ras zelf is in te bouwen, is het soms mogelijk om het gewas te enten op een resistente onderstam.

De Afdeling Voedingstuinbouw Zaden heeft in aanvulling op de algemene prioriteiten, meer gedetailleerde onderzoeksprioriteiten voor resistentieveredeling vastgesteld. Deze kunt u lezen door hier te klikken.

1.2 Technieken voor veredeling
De sector is voortdurend op zoek naar nieuwe veredelingstechnieken. Daarbij kan gedacht worden aan isolatie van genen, merkertechnologie, genomics, hybridisatie en haploïdisatie. Daarnaast zijn voor het vervolgtraject in de veredeling, zoals reeds eerder genoemd, goede selectiemethoden onontbeerlijk.

1.3 Producteigenschappen
Aan de kwaliteit van uitgangsmateriaal en eindproducten wordt hoge eisen gesteld en hieraan wordt in de sector uitgangsmateriaal dan ook veel aandacht besteed. Fundamenteel onderzoek naar factoren die kwaliteit beïnvloeden is daarom van groot belang om de benodigde kennis te genereren. Voorbeelden van kwaliteitseigenschappen zijn de energiezuinigheid van gewassen, de voedingswaarde, houdbaarheid, uniformiteit, bewaarbaarheid, transporteerbaarheid en verwerkbaarheid van producten en de verteerbaarheid van voedergewassen. Een zeer belangrijk en complex kwaliteitsaspect betreft de inhoudsstoffen van gewassen en/of producten. Inhoudsstoffen spelen een belangrijke rol bij onder andere smaak, resistentie tegen ziekten en plagen en humane gezondheid.

Productvernieuwing is belangrijk voor het verbeteren van de concurrentiepositie en het imago van de Nederlands land- en tuinbouw. Leden van Plantum NL zijn dan ook voortdurend op zoek naar nieuwe plantensoorten en -variëteiten. Bij de ontwikkeling van nieuwe producten worden de wensen van de consument steeds belangrijker. De keten is zich als het ware aan het omdraaien. De sector uitgangsmateriaal dient tijdig op ontwikkelingen in te spelen om de markt van de gewenste producten te kunnen voorzien.

2. Processen ten behoeve van uitgangsmateriaal

2.1 Identificatiemethoden rassen
Voor de handhaving van het kwekersrecht en voor het identificeren van afgeleide rassen zijn handzame en goedkope methoden voor het vaststellen van de identiteit van rassen van toenemend belang. Rassen worden wereldwijd helaas op grote schaal illegaal vermeerderd. Identificatiemethoden kunnen behulpzaam zijn om dergelijke praktijken snel te kunnen vaststellen en het kwekersrecht te handhaven. Identificatiemethoden kunnen tevens worden benut voor kwaliteitsborging in de productieketen in het kader van fytosanitaire maatregelen en voedselveiligheid.

2.2 Gezondheid uitgangsmateriaal
Om een gezond gewas te telen onder gebruikmaking van zo weinig mogelijk gewasbeschermingsmiddelen is het een vereiste dat het uitgangsmateriaal (zaden, plantgoed, kiemplanten, stekken, bollen en knollen) ziektevrij is. Ziekten in uitgangsmateriaal kunnen omvangrijke problemen opleveren bij de teelt en bezorgen de sector geen goede naam bij afnemers in binnen- en buitenland. Het is daarom van groot belang om dergelijke ziekten te detecteren voordat het materiaal geleverd wordt aan de telers. Daarvoor is onderzoek nodig naar detectiemethoden voor zowel zaadoverdraagbare ziekten, alsook voor ziekten in plantgoed, kiemplanten, stekken, knollen en bollen. Verder zijn er methoden nodig om deze ziekten op een milieuvriendelijke manier (fysisch of chemisch) te bestrijden.

2.3 Zaadtechnologie
Behandeling van zaden met een kleine hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen zorgt er voor dat zaden gedurende langere tijd beschermd zijn tegen ziekten en plagen. Hierdoor wordt het totale middelengebruik gedurende de teelt kleiner. Een perspectiefvolle ontwikkeling is de biologische bestrijding van schimmels en bacteriën op zaden en plantgoed met behulp van antagonisten. Verder onderzoek hiernaar is gewenst. Om de gezondheid van zaad- en plantgoedpartijen verder te verbeteren en de uniformiteit van partijen te vergroten, is onderzoek naar scheidings- en schoningstechnieken van belang. Voor het aantonen van onbedoelde verontreinigingen met GMO's in niet-GMO rassen zijn efficiënte toetsmethoden noodzakelijk.

2.4 (Biologische) gewasbescherming
Omdat resistenties een gewas niet voor 100% kunnen beschermen, zijn maatregelen van buitenaf tijdens de teelt noodzakelijk. Voor de ontwikkeling van milieuvriendelijke methoden is verder onderzoek nodig naar biologische bestrijders en biologische gewasbeschermingsmiddelen. Ook onderzoek naar (chemische) gewasbeschermingsmiddelen die in combinatie met biologische bestrijders kunnen worden ingezet, is van belang.

2.5 Technieken en methoden ten behoeve van biologisch uitgangsmateriaal
De biologische sector stelt aanvullende eisen aan de eigenschappen en productiewijze van plantaardig uitgangsmateriaal. Dit maakt extra onderzoek noodzakelijk naar biologische methoden voor teelt en behandeling van zaden, stekken, bollen en knollen. Ook is aandacht nodig voor biologische opkweekmethoden. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan snelle mineralisatie van organische meststoffen. Tevens is er aandacht voor planteigenschappen die voor de biologische teelt van belang zijn.

2.6 Efficientieverhoging van productie
Een betere stuurbaarheid van de teelt is noodzakelijk om logistieke concepten, 'just in time management' en ketenmanagement te kunnen ontwikkelen. Uniformiteit van het uitgangsmateriaal is hierbij van groot belang. Vegetatieve vermeerderingsmethoden zoals weefselkweek, apomixie en somatische embryogenese zijn waardevolle technieken voor het verkrijgen van een uniform product. Voor het bereiken van grotere uniformiteit is onderzoek naar het meten van processen in zaad, stek en plantgoed noodzakelijk. Ook de ontwikkeling van entmethoden kan bijdragen tot een uniform gewas. Entmethoden maken het mogelijk om positieve eigenschappen van onder- en bovenstam te combineren, zoals bijvoorbeeld groeikracht en resistentie.

Links naar onderzoeks- en kennisinstellingen