De sector plantaardig uitgangsmateriaal legt de basis voor het land- en tuinbouwcluster. Plantenveredeling en vermeerdering staan hiermee aan het begin van de agroproductieketen.

Veredeling

Veredelen is het verbeteren en aanpassen van cultuurgewassen op gewenste eigenschappen, zoals kwaliteit, smaak, opbrengst, resistentie tegen ziektes, aanpassing aan klimaatomstandigheden en levensduur in het schap. In de natuur kruisen planten willekeurig met elkaar, maar met veredeling geeft de mens richting aan dit proces door de keuze te maken welke planten 'de ouders' vormen. Ouderplanten met bepaalde gewenste eigenschappen worden geselecteerd, met de hoop dat de gewenste eigenschappen bij de nakomelingen worden gecombineerd. Dit proces is eigenlijk het basisprincipe van de (traditionele) plantenveredeling. Door het kruisen van twee planten wordt zo uiteindelijk een nieuw ras gecreëerd.

Veredelings- of kweekbedrijven ontwikkelen de nieuwe rassen. Dit zijn vaak lange en daardoor dure processen. Een traditioneel veredelingsprogramma duurt wel 7 tot 15 jaar, afhankelijk van het gewas. In de veredeling wordt daarom steeds vaker gebruik gemaakt van moderne technieken die het veredelingsproces versnellen. Met biotechnologische merkers kunnen belangrijke genen opgespoord worden, waarmee bij de selectie al vroeg bepaald kan worden of een plant de gewenste eigenschappen bezit.

Vermeerdering en handel
Om het nieuw veredelde ras beschikbaar te maken voor de telers, moet het vermeerderd worden. Vanwege klimatologische omstandigheden en hoge kostprijs van arbeid vindt de zaad- en stekproductie in toenemende mate in Afrika en Midden-Amerika plaats. Bewortelde of onbewortelde stekken of weefselkweekplanten worden geleverd aan gespecialiseerde bedrijven die de planten bewortelen en tot jonge planten opkweken, of rechtstreeks aan de productietuinder.

Het uitgangsmateriaal dat in Nederland verhandeld wordt, moet aan bepaalde eisen voldoen. Het moet onder meer rasecht, raszuiver, ziektevrij en vrij van onkruidzaden zijn. Ook het plantgoed wat verkocht wordt aan de opkweekbedrijven en de telers dient aan deze eisen te voldoen. De Nederlandse Algemene Keuringsdienst (NAK), Naktuinbouw en de Bloembollenkeuringsdienst (BKD) controleren en certificeren het zaaizaad en plantgoed.
 
Opkweek
De opkweek van jonge planten is een aparte specialisatie. Sierteelt- en voedingsgewassen worden op gespecialiseerde bedrijven opgekweekt. Van zaaizaad produceren zij jonge planten die worden geleverd aan teeltbedrijven. Ook bewortelen deze bedrijven stekmateriaal van vegetatief vermeerderde gewassen. De jonge planten worden zowel aan glastuinbouwbedrijven als vollegrondstuinbouwbedrijven geleverd. Bewortelde stekken en jonge planten worden ook geëxporteerd.